DİVAN EDEBİYATININ ŞAİR VE YAZARLARI

HOCA DEHHANİ

ü    Divan edebiyatının kurucusu kabul edilir.

ü    Yirmi bin beyitlik “Selçuk Şehnamesi”adlı kitabı vardır.

ü    Vatan hasreti ile ilgili şiirleri vardır.

MEVLANA

ü      Mevlevi tarikatının kurucusudur.

ü      Mesnevi adlı yüz bin beyitlik eseri vardır

ü       Divan-ı Kebir, Mektubat adlı eserleri de vardır.

ü      13.yy. tasavvuf şairidir.

ü      Bütün eserlerini Farsça yazmıştır.

NECATİ BEY

ü    Divanı vardır.

ü    Millileşme akımını savunmuştur.

ü    Eserlerinde sade bir dil kullanmıştır.

ü    Divan şiirine bir yerlilik, bir ulusallık kazandırmaya çalışmıştır.

AHMEDİ

ü       14. yy. da tanınmış bir şairdir.

ü       İran edebiyatının bütün özelliklerini edebiyatımıza katmaya çalışmıştır.

ü       Din dışı konularda şiirler yazmıştır.

ü       “Cemşit u Hurşit, İskendername Divan’ı”adlı eserleri vardır.

ŞEYHİ

ü     15. yyda yaşamıştır.

ü    Tasavvufi şiirleri ağırlıktadır.

ü    Çağının dil inceliklerini eserlerinde yansıtmıştır.

ü    Devrinin bozukluklarını bir eşekten yola çıkarak şikâyet ettiği        “HARNAME”adlı kitabı meşhurdur. Bu kitap birçok yönüyle fabl özelliği taşımaktadır.

ü    Harname, Hüsrev ü Şirin ve Divan adlı kitapları vardır.

ALİ ŞİR NEVAİ

ü    Çağatay Türk edebiyatını en önemli temsilcisi sayılır

ü    “Muhakemet’ül Lugateyn”adlı kitabıyla Türkçe-Farsçayı karşılaştırmış ve Türkçenin Farsçadan üstün olduğunu söylemiştir.

ü    “Hamse” (beş mesnevi) sahibidir.

ü    İlk bibliyografya kitabımız (şairlerin hayatını almış) olan “Mecalisü’ün Nefais”adlı kitabı vardır.

ü    Türkçenin musiki ve vezin kalıplarını içeren Mizanül Evzan adlı kitabı vardır.

ü    Devlet adamlığı yapmıştır.

FUZULİ

ü    Duygu, düşünüş ve edebiyat açısından Türk edebiyatının en büyük şairi sayılır.

ü    Lirik şiirleri oldukça meşhurdur.

ü    Platonik bir aşk anlayışı vardır.

ü    Azeri Türkçesini kullanmıştır.

ü    Uçsuz bir hayal dünyasına, derin bir bilgiye sahiptir.

ü    Kerbela da türbedarlık yaptığı söylenir.

ü    Ona göre şair bilgisiz olamaz, ilham olmadan şiir yazılmaz. Şiir bir Allah lütfüdür.

ü    “Şikâyetname” adlı eseri devrin bozukluklarını anlatan “hiciv”dalında ilk mektuptur.

ü    Türkçe Divanı, Farsça Divanı, Arapça Divanı, Hadikat’üs Süeda, Beng ü Bade, Leyla ü Mecnun Mesnevisi, Hadisi Erbain, Şikâyetname adlı kitapları vardır.

ü     

SİNAN PAŞA

ü    15.yüzyılın nesir yazarıdır.

ü    Dili oldukça süslüdür.

ü    “Tazarru -name”adlı eseri oldukça meşhurdur. Seciler ve söz sanatlarıyla doludur.

BAKİ

ü       Şairlerin sultanı lakabıyla anılır(sultan’uş şuara)

ü       Kanuni’nin iltifatına çokça mazhar olmuştur.

ü       Genellikle din dışı konularda şiir yazmıştır.

ü       Ahenk ve kulak için kafiyeye çok düşkündür.

ü       16.yyda yaşamış en büyük şairdir.

ü       Divan’ı ve Kanuni Mersiyesi meşhurdur.

ü        

NEFİ

ü    Kasidenin Türk edebiyatındaki tartışmasız lideridir.

ü    Övdüğünü göğe çıkarır, yerdiğini yerin dibine geçirir. Sınırlaması yoktur.

ü    Dili oldukça süslüdür.

ü    Öldürüldüğü söylenir şiirleri yüzünden.

ü    “Sihamı- Kaza adlı eseri vardır.

KÂTİP ÇELEBİ

ü    “Cihan-numa, Keşf’uz Zunün, Mizan’ül- Hak”adlı eserleri vardır.

ü    Didaktik eserler yazmıştır.

BAĞDATLI RUHİ

ü Toplumcu bir özelliğe sahiptir.

ü Döneminin aksaklıklarını terki-i bentleriyle eleştirmiştir.

ü Tarikata girmesine rağmen din dışı şiirleri vardır.

NABİ

ü    Asıl adı Yusuf’tur.

ü    17. yy da yetişmiştir.

ü    Didaktik – hikemi şiirin edebiyatımızdaki en iyi temsilcisi sayılır.

ü    Akıcı ve düzgün bir dili vardır.

ü    Oğlu için yazdığı “Hayriye”adlı kitabı meşhurdur.

ü    Farsça ve Türkçe Divanı, Hayrabat, Sürname adlı kitapları vardır

EVLİYA ÇELEBİ

ü    Edebiyatımızın seyahat yazarlarının piridir.

ü    “Seyahat-name” adlı eseri vardır.

NEDİM

ü    Lale Devri (18. yy) nin eğlencelerini eserlerinde en iyi yansıtan şairdir.

ü    Şiirde mahallileşme akımını başlatan ve yerleştiren şairdir.

ü    Tasavvufun etkisinde kalmayan tek şairdir.

ü    İstanbul Türkçesi ile yazmıştır.

ü    Halk dilini, inanışlarını şiirlerinde işlemiştir.

ü    Divan edebiyatının klasik söylemlerine(mazmun) yenilerini katmıştır.

ü    “Şarkı” nazım şeklini en ustaca kullanan şair olmuştur.

ü    Hece vezniyle şiirleri de vardır.

ŞEYH GALİP

ü    Divan edebiyatının son büyük şairidir.

ü    Yenileşme hareketlerine uygun şiirler yazmıştır, halk söylemlerini eserlerinde kullanmıştır.

ü    Hece ölçüsüyle şiirler yazmıştır.

ü    Genel olarak dili süslü ve ağırdır.

ü    “Hüsn ü Aşk” adlı mesnevisi meşhurdur. 

Divan Edebiyatında Düzyazı (Nesir)

Divan, şiire ağırlık veren bir edebiyattır. Düzyazı, ancak bilimsel çalışmalarda, tarihlerde, kimi sanatsal metinlerde ve gezi türü eserlerde kullanılmıştır.
Divan Edebiyatı’nda düzyazılar, yazılış amacı ve dil tutumu dikkate alınarak üçe ayrılır:
Sanatlı(süslü) Düzyazı
Söz ustalığı göstermek amacıyla yazılır. Sinan Paşa’nın Tazarru’at adlı eseri, bu türün en tanınmış örneğidir. Sanatlı düzyazıya inşa denir
2. Orta Düzyazı
Yer yer ağır ve süslü, yer yer sade bir dille yazılan düzyazılardır. Genellikle tarih kitaplarında bu düzyazı türü görülür. Osmanlılar zamanında tarihçilik,”vakanüvis” adı altında yürütülen bir tür memurluktu. Sarayda görevlendirilen vakanüvisler, önemli önemsiz her olayı günü gününe notlar halinde yazarlardı. Bu eserler, olay anlatımına dayalı olduğundan, bilimsel tarih anlayışıyla bağdaşmaz. Divan döneminin başlıca tarihçileri arasında Aşıkpaşazade ,Ali, Ebülgazi Bahadır Han, Naima, Peçevi, Mütercim Asım sayılabilir.
3. Sade Düzyazı
Dil ve anlatım ustalığının değil, ele alınan konunun önem taşıdığı düzyazı türüdür. Bu anlayış nedeniyle, sade düzyazılarda ustaca söz söyleme çabası görülmez; dil açık, yalın, doğaldır. Bu düzyazı türünü kullananlardan başlıcaları şunlardır: Mercimek Ahmet , Katip Çelebi, Evliya Çelebi (Eseri:Seyahatname).

DİVAN EDEBİYATININ ÖNEMLİ ŞAİR VE YAZARLARI

HOCA DEHHANİ: 13. yüzyılda yaşamıştır. Din dışı konularda şiir yazan ilk divan şairidir. Divanı vardır.

MEVLANA : XIII.yüzyılda yaşamıştır. Birkaç Türkçe beyit dışında, tüm şiirlerini Farsça ile yazan ünlü tasavvuf şairidir. Oğlu Sultan Veled de tasavvufi konuları işleyen bir şair olarak bilinir. Mesnevi, Divan-ı Kebir, Mektubat, tanınmış eserleridir.


ALİ ŞİR NEVÂİ: Çağatay lehçesinin en güzel örneklerini veren şair 15. yüzyılda yaşamıştır. Muhakemetü’l-Lugateyn adlı eserinde Türkçe’nin Farsça’dan daha üstün bir dil olduğunu savunmuştur. Hamsesi vardır. Anadolu dışında Türkçe şiir yazan ilk şairdir.

ŞEYHİ:15. yüzyılda yaşamıştır. “Harnâme” adlı eseri edebiyatımızda ilk fabl türü eser olarak bilinmektedir. Mesnevi alanında başarılı olmuştur.

SÜLEYMAN ÇELEBİ: 15. yüzyılda yaşamıştır. Hz. Muhammed için yazdığı Vesilet-ün-Necat (mevlit) adlı mesnevisiyle tanınmış bir şairdir. (İslam edebiyatında Hz. Muhammed’in hayatını anlatan eserlere SİYER denir).

FUZÛLİ: 16. yüzyılın en güçlü şairlerindendir. Arapça, Farsça, Türkçe divanı olan tek şairdir. Eserlerini Azeri lehçesiyle yazmıştır. Divan edebiyatının en lirik şairi olarak kabul edilmektedir. Ona göre yaşamın anlamı acı çekmekle özdeştir. Platonik bir aşk arayışı vardır. Din dışı konularda yazmakla birlikte tasavvuftan da etkilendiği bilinmektedir. Kendisine bağlanan maaşı almasında güçlük çıkaran memurları şikayet etmek için yazdığı “Şikayetnâme” adlı mektubu edebiyatımızdaki en ünlü yergilerden biridir.

Divanlarından başka bir naat olan “Su kasidesi", Leyla vü Mecnun mesnevisi, Peygamber ailesini anlattığı Hadikat-üs-Süeda’sı Şah İsmail ile II:Bayezid’i karşılaştırdığı Beng ü Bâde’si ve tıp bilgisini sergilediği Sıhhat ve Maraz’ı en tanınmış eserleridir.

BÂKİ: 16. yüzyıl şairlerindendir. Döneminde “şairler sultanı” olarak tanınmış ve saratın bütün olanaklarından yararlanmıştır. İyi bir medrese eğitimi gördüğü bilinmektedir.

Dünya nimetlerinin hepsinden yararlanma anlayışındadır. Kanuni’nin ölümü üzerine yazdığı mersiyesi çok tanınmıştır. Divanı vardır.

NÂBİ: 17. yüzyıl şairlerindendir. Divan edebiyatında didaktik şiirler yazmasıyla bir yenilik olarak kabul edilmektedir. Din, töreler ve sosyal yaşamla ilgili öğütler verir.

Nâbi’nin Divan’ından başka Hayriye, Hayrâbâd adlı iki didaktik eseri, gezi notlarını içine alan Tuhfet-ül Harameyn’i ve Münşeat adlı eserleri vardır.

NEFİ: 17. yüzyıl şairlerindendir. Edebiyatımızdaki en ünlü kaside şairi olarak bilinir. Övgülerindeki ve yergilerindeki aşırılıklarıyla ünlüdür. Yazdığı hicviyelerindeki aşırılık boğdurulmasına neden olmuştur. Hayal gücü çok zengin olan Nefi’nin somut benzetmelerden yararlanması da belirgin bir özelliğidir. Türkçe ve Farsça divanı olan Nefi’nin ayrıca hicviyelerini topladığı Siham-ı Kaza adlı bir eseri de vardır.

NEDİM: 18.yüzyıl şairlerinden olan Nedim, Lale Devri’nin şairi olarak bilinir. Eserlerinde aşk, içki, zevk ve sefayı işler. “Mahallileşme akımı”nın önderi olan şairin Halk edebiyatından da etkilendiği bilinmektedir. Şiirlerinde halkın ağzından alınma deyimler olduğu gibi, halkın konuşma diline de oldukça yaklaşmıştır. Samimi ve içten bir söyleyişi olan Nedim, şarkılarıyla tanınmıştır. Divan şiirindeki klişeleri (mazmunları) bir ölçüde yıkmış olan şairin Divan’ı vardır.

ŞEYH GALİP: Divan edebiyatının 18.yüzyılda yaşamış son büyük şairidir. Galatasaray Mevlevihanesinde şeyhlik yapmıştır. Nabi’nin “Hayrâbâd”ına nazire olarak ve Mevlânâ’nın mesnevisinden etkilenerek yazdığı “Hüsn-ü Aşk” adlı meşhur mesnevisinde, tasvvuf konusundaki düşüncelerini ortaya koyar. Bu eserinde allegorik (sembolik) bir anlatım kullanan şair hayal gücünden ve masal ögelerinden de yararlanmıştır.

EVLİYA ÇELEBİ: (17.yy) Edebiyatımızda gezi türünün ilk örneklerini veren yazar, usta bir gözlemcidir. Elli yıllık bir süre içinde gezdiği yerleri konuşma diline yakın bir dille anlatmıştır. Anlatımında abartılı olmakla birlikte, Divan nesrinin kalıplarını da kırmıştır. 10 ciltlik “Seyahatnâme” adlı eseri çok tanınmıştır.

NOT: Divan edebiyatının nesir yazarı olarak tanınan diğer önemli yazarları şunlardır:

SİNAN PAŞA: (15.yy) Tazarrunâme adlı süslü nesri ile tanınır.

MERCİMEK AHMET: (15.yy) Farsça’dan çevirdiği Kabusnâme adlı eseriyle tanınır.

NAİMÂ: (17.yy) Kendi adıyla anılan (“Naima Tarihi”) adlı tarih eserinin yazarıdır.

KATİP ÇELEBİ: (17.yy) Batılıların Hacı Kalfa dedikleri yazar ve düşünürdür. Arapça, Farsça, Fransızca, Latine bilen yazarın tarih, coğrafya, matematik konularında yazılmış eserleri vardır.