Halk Edebiyatının Önemli Şahsiyetleri

HALK EDEBİYATININ ÖNEMLİ ŞAİRLERİ

YUNUS EMRE: (13.yy) Tasavvuf düşüncesini benimseyen şair Tanrı aşkını ve insan sevgisini dile getirmiştir.

Tekke edebiaytının en lirik şairidir. Halkın konuştuğu Türkçeyi bir edebiyat dili haline getirmiştir. Yalın ve içten bir söyleyişi vardır. Zaman zaman aruz ölçüsüyle ve divan edebiyatı anlayışıyla da şiirler yazmıştır.

Tüm insanların eşit ve kardeş olduğuna inanmış; dil, din, ırk ayrımı yapılmasına karşı çıkmıştır. Türkçe divan sahibi ilk şairdir. Ayrıca Risaletü’n-Nushiyye adlı öğretici bir mesnevisi vardır.

HACI BAYRAM VELİ : XIV.yüzyıl ikinci yarısıyla XV. Yüzyılın ilk yarısında yaşamış bir tasavvuf şairidir. Bayramiyye tarikatını kurmuştur. Yunus Emre etkisinde sade bir dil ve lirik bir anlatımla dile getirdiği şiirlerinden yalnızca birkaç tanesi bilinmektedir.


KAYGUSUZ ABDAL: (16.yy) Softa görüşle alay eden özgür düşünceli bir Bektaşi şairidir. Hem heceyle hem de aruzla yazılmış şiirleri vardır.

PİR SULTAN ABDAL: (16.yy) Alevi-Bektaşi şiir geleneğinin en ünlü şairidir. Dinsel inançların etkili olduğu bir ayaklanmanın önderliğini yapmış, asılarak öldürülmüştür. Şiirini bir araç olarak kullanmasına rağmen kuru bir öğreticiliğe düşmemiş, şiirini duygu yönünden de beslemiştir.

KÖROĞLU: (16.yy) Çoğunlukla koçaklama türünde örnekler vermiş coşkulu şiirler söylemiştir. Bolu Beyi’yle olan mücadelesi efsaneleşen şair, halkın gönlünde yerini almıştır.
KARACAOĞLAN: (17.yy) Din dışı konularda yazmış, yaşama sevinci, insan ve doğa sevgisini dile getirmiştir. Âşık edebiyatının duygu yönünden en zengin ve güçlü şairidir.. Hayatı hakkında kesin bilgilere sahip olmadığımız Karacaoğlan’ın XVI ya da XVII . yüzyılda Güneydoğu Anadolu bölgesinde yaşayıp dolaştığı sanılmaktadır. Şair Toroslar’da, Türkmen boyları arasında yetişmiş; göçebe bir şair olarak Anadolu içinde ve dışında gezmiştir. Geleneksel şiirin dil, anlatım, ölçü anlayışından ayrılmadan aşk, doğa, ölüm, ayrılık gibi temaları işlemiştir;özellikle koşma ve semai biçimlerinde büyük başarı kazanmıştır.

GEVHERİ: (17.yy) Aruz ölçüsünü de sıkça kullanan Kırımlı bir halk ozanıdır.

DERTLİ: (19.yy) Toplumsal yergi içerikli, softalığı, yobazlığı eleştiren şiirleriyle tanınan Bolulu bir halk ozanıdır.

DADALOĞLU: (19.yy) Çukurova yöresinde yetişen halk şairlerindendir. Türkmen boylarının yerleşik hayata geçirilmesi için 1865’te yöreye yollanan Fırka-i İslahiye adlı Osmanlı ordusuyla Türkmenler arasındaki çatışmalara katılmış, bu olayları yiğitçe bir eda ile koçaklamalarına yansıtmıştır. Ayrıca aşk ve doğadan söz eden şiirleri de başarılıdır. Şiirlerini temiz bir halk diliyle ve hece ölçüsü ile yazmıştır.


ÂŞIK VEYSEL: XX. yüzyıl halk şairidir. Şarkışla’da doğup büyümüş, Cumhuriyetin onuncu yılında Ankara’ya gelerek şiirlerini okumuş, bundan sonra ünü yayılmaya başlamıştır. Çocukluğunda geçirdiği çiçek hastalığıyla gözünü kaybeden şair; genellikle gezgin bir hayat sürmüş ; kent kent dolaşarak aşktan, doğadan , kardeşlikten, birlikten, barış içinde yaşamaktan ve insanı insan yapan erdemlerden bahseden şiirlerini saz eşliğinde söylemiş; bu içeriğin halka yakın düşmesi , ona kitlesel bir sevginin doğmasına yol açmıştır. Tasavvuf felsefesinin kazandırdığı hoşgörü anlayışı, şiirinin temellerinden biridir. Şiirlerini Deyişler, Sazımdan Sesler adlı iki kitapta toplamıştır. Son olarak tüm şiirlerini , Ümit Yaşar Oğuzcan tarafından Dostlar Beni Hatırlasın adıyla yayımlanmıştır.

Halk Edebiyatının Temsilcileri

YUNUS EMRE

ü     Engin hoşgörüsü, insan sevgisiyle sadece bizim değil bütün dünyanın beğenisini kazanmış eşsiz bir şair, fikir adamıdır.

ü     İlahi aşkı ve insan sevgisini eserlerinde işlemiştir.

ü     Hem aruzu hem de hece veznini kullanmıştır.

ü     Şiirlerinde dili oldukça sadedir, zamanının halk dilini kullanmıştır.

ü     Nazım biçimi olarak “ilahi”yi seçmiştir. 

ü     “Risalet’ün Nushiye (Nasihatlar Kitabı) ve Divan” adlı kitabı vardır.

PİR SULTAN ABDAL

ü   Halk edebiyatında lirik şiirin öncülerindendir.

ü   Halk içinde çok sevildiği için isimsiz birçok şiir onun adında yayımlanmıştır.

ü   Tasavvufu, halkın anlayışıyla birleştirmiştir.

ü   Bütün şiirlerini hece ölçüsüyle yazmıştır.

ü   Dili oldukça sadedir.

ü   Bektaşi tarikatına mensup olduğu için “nefes”leri ünlüdür.

HACI BEKTAŞI VELİ

ü     Bektaşi tarikatının kurucusudur

ü     Büyük bir bilgindir.

ü     Orta Anadolu’da etkin olmuştur.

ü     “Malakat”adlı Arapça eseri ünlüdür.

KAYGUSUZ ABDAL

ü   Kendisinden önceki şairlerden etkilenmiştir.(Özellikle Yunus’tan)

ü   Hem hece hem de aruz veznini kullanmıştır.

ü   Alaylı, nükteli, eleştirili şiirler yazmıştır.

ü   Edebi yazıları da vardır.

ü   “Budala-name, Mugaalet-name”adlı eserleri vardır.

KAYIKÇI KUL MUSTAFA

ü     17. yüzyılın önemli yeniçeri şairlerindendir.

ü     Kahramanca şiirleriyle tanınmıştır.

ü     “Genç Osman” destanıyla tanınmıştır.

ü     Divan şiirinden etkilenmemiştir.

KÖROĞLU

ü     Başkaldırının, isyanın şairidir.

ü     Din dışı konularda şiirler yazmıştır.

ü     Sultan Murat (II.) zamanında savaşlara katılmıştır.

ü     Köroğlu adlı halk kahramanıyla aynı adı ve özellikleri taşıdığı için ikisi aynı kişi olarak anılmıştır.

DADALOĞLU

ü     Toroslar bölgesinde yaşamış.

ü     Devlet yönetiminin aşiretiyle olan mücadelesi üzerine söylediği:

“ferman padişahınsa dağlar bizimdir”dizelerinin nakarat olarak kullanıldığı şiiri oldukça beğeni toplamıştır.

ü       Varsağı , semai ve destanları meşhurdur.

ü       Türküler yazmıştır.

KARACAOĞLAN

ü     Şiirlerini sade bir dille yazmıştır.

ü     Hece ölçüsünü ustalıkla kullanmıştır.

ü     Saz şairliğinin piri sayılır.

ü     Din dışı konularda yazmıştır.

ü     Koşmaları oldukça sevilmiştir.

ü     Kuvvetli lirik egemenliği hâkimdir şiirlerine.

ü     Anadolu’yu at sırtında gezip şiir söylemiştir.

ÂŞIK ÖMER

ü     İyi bir eğitim almamasına karşın şairler arasında yeteneğiyle kendine en üstte yer edinmiştir.

ü     Devrinin idarecilerini, dinini görünüş için yaşayanlarını eleştirmiştir.

ü     Aruzu kullanmıştır. Ancak hece ölçüsünde asıl karakterini bulmuştur.

DERTLİ

ü     18. yüzyılın sonlarında yaşamıştır.

ü Hem hece hem de aruz ölçüsünü kullanmıştır.

                Lirik koşmalarıyla tanınmıştır.

ü Divan ‘ı taş baskıyla basılmıştır. 

EMRAH

ü     Erzurumludur.

ü     Divan edebiyatından etkilenmiştir.

ü     Gazel, murabbalar yazmıştır.

ü     Koşma ve semaileriyle tanınmıştır.

GEVHERİ

ü    İnce bir söyleyiş, derin bir bilgi içeren şiirleri halk arasında çok sevilmiştir.

ü    Divan edebiyatında etkilendiği için mazmun ve yabancı sözcükleri çokça etkilenmiştir.

ü    Koşmaları ve taşlamaları oldukça ünlüdür.

BAYBURTLU ZİHNİ

ü    Divan edebiyatına çokça dalmaya çalışmıştır.

ü    Saz şairi olarak ün kazanmıştır.

ü    Divan’ı, Sergüzeşt-name”adlı kitapları vardır.

ÂŞIK VEYSEL

ü    Çocuk yaşta kör olması ona derin bir duygu zenginliği vermiştir.

ü    Yurt, insan ve toprak sevgisini iliklerine kadar hisseden, bunu şiirlerinde işlemiştir.

ü    Halk edebiyatının ve son dönem edebiyatımızın usta şairlerindendir.

ü    Sivas Şarkışla   Sivri alan köyünde doğmuş ve yaşamıştır.