Türk Halk Edebiyatının Özellikleri

ü     İslamiyet’ten günümüze kadar kesintisiz gelen bir edebiyattır.

ü  Halk içinde yetişmiş ozanları icra ettiği bir edebiyattır.

ü  Temelinde sözlü bir gelenek vardır.

ü  Dili sadedir.

ü  Dörtlük ve yarım kafiye esaslıdır.

ü  Hece ölçüsü kullanılmıştır.

ü  Halkın dertlerini, sevinçlerini, her türlü duygularını işlemektedir.

ü  Bu edebiyatı genellikle “aşık”adı verilen sazlarıyla yazdıklarını besteleyip köy köy dolaşan ozanlar icra etmiştir.

ü  Koşma, destan, semai, varsağı, mani, ağıt, türkü, bilmece, atasözü, devriye, şathiye, ilahi, deme gibi çeşitli nazım şekilleri vardır.

ü  Kendi arasında : “Âşık Anonim, ,Dini-Tasavvufi olmak üzere 3’e ayrılır.

Anonim Halk Şiiri: Türkü

TÜRKÜ: Türlü ezgilerle söylenen anonim halk şiiri nazım biçimidir. Söyleyeni belli türküler de vardır. Halk edebiyatının en zengin alanıdır. Anadolu halkı bütün acılarını ve sevinçlerini türkülerle dile getirmiştir.

Türkü iki bölümden oluşur. Birinci bölüm asıl sözlerin bulunduğu bölümdür ki buna “bent” adı verilir.

İkinci bölüm ise bentlerin sonunda yinelenen nakarattır. Bu bölüme “bağlama” ya da “kavuştak” denir.

Türküler, genellikle yedili, sekizli, onbirli hece kalıplarıyla yazılmıştır. Konuları çok değişik olabilir. Ninniler de bu gruptandır.

Söğüdün yaprağı narindir narin
İçerim yanıyor dışarım serin ...........................bent
Zeynep’i bu hafta ettiler gelin

Zeynebim Zeynebim anlı Zeynebim
Üç köyün içinde şanlı Zeynebim .......................nakarat

Anonim Halk Şiiri: Mani

MÂNİ: Halk şiirinde en küçük nazım biçimidir. Yedi heceli dört dizeden oluşur. Uyak düzeni aaxa şeklindedir. Birinci ve üçüncü dizeleri serbest, ikinci ve dördüncü dizeleri uyaklı mâniler de vardır (xaxa).

Mânilerin ilk iki dizesi uyağı doldurmak ya da temel düşünceye bir giriş yapmak için söylenir. Temel duygu ve düşünce son dizede ortaya çıkar. Başlıca konusu aşk olmakla birlikte bunun dışında türlü konularda da yazılabilir.

Le beni eyle beni ..................İpek yorgan düreyim
Elekten ele beni ....................Aç koynuna gireyim
Alacaksan al artık ................Açıldıkça ört beni
Düşürme dile beni ................Var olduğun bileyim

Birinci dizesi yedi heceden az olan mâniler de vardır. Dizeleri cinaslı uyaklarla kurulduğu için böyle mânilere “Cinaslı Mâni” ya da “Kesik Mâni” denir.

Bugün al ............ ......... Sürüne
Yârim giymiş bugün al .... Madem çoban değilsin
Şâd edersen bugün et ..... Ardındaki sürü ne
Can alırsan bugün al ......Ben bir körpe kuzuyum
.......Al kat beni sürüne
.......... Beni böyle yandıran
........... Sürüm sürüm sürüne